Η τελετουργική διαδικασία του εθίμου επικεντρώνεται στην ανάκληση της μνήμης για τους νεκρούς της επανάστασης του 1821. Είναι δηλαδή ένα θεατρικό δρώμενο, που διέσωσε η λαϊκή παράδοση και αναπαριστά μουσικοχορευτικά τη σφαγή των 400 Ιερισσιωτών.
Στον τόπο του μαρτυρίου το πέρασμα των χορευτών κάτω από τα σπαθιά και την αψίδα ζωντανεύει, ως ιστορική συλλογική μνήμη με τον παραδοσιακό χορό της Ιερισσού..τον ιστορικό "Καγκελευτό" χορό.
ΜΑΥΡΟ ΑΛΩΝΙ
~Από την ομάδα του "Κυττάρου Ιερισσού"~
«…Δε στο ΄λεγα γω Γιαννη, δε σου το λαλώ
Στους χίλιους μα μη μπαίνεις , ουδέ στους εκατό.
Δεν ήταν μανα΄μ χίλιοι , ούδι εκατό
Μον ήταν τρεις χιλιάδες κι όλοι γενίτσαροι
Στα μάρμαρα πατούσαν κι εκουρνιάχτιζαν»
Οι παραπάνω στίχοι , απόσπασμα από το δημοτικό τραγούδι της Ιερισσού « Ου Ήλιους κι ου Γιαννάκης» που διαδραματίζεται στου «Μαύρου Νιου τα΄αλώνι του μαρμαρινό ..» είναι ενδεικτικό της αριθμητικής υπεροχής αλλά και του μένους των τούρκικων στρατευμάτων κατά των Ελλήνων, κατά τη διάρκεια της επανάστασης της Χαλκιδικής , το 1821.
Η Αγιορείτικη Πολιτεία υπήρξε το επίκεντρο της Επανάστασης της Χαλκιδικής μετά την άφιξη, στην Ι.Μ Εσφιγμένου, του Εμμανουήλ Παππά,Σερραίου φιλικού και ευπατρίδη.
Ο Εμμανουήλ Παππάς έφτασε εκεί με εντολή του Αλέξανδρου Υψηλάντη και με το πολεμικό υλικό που είχε στην κατοχή του ξεκίνησε τη στρατολόγηση των μοναχών. Ο ξεσηκωμός είχε ήδη προετοιμαστεί από τους Φιλικούς της Χαλκιδικής, όπως ο Επίσκοπος Ιγνάτιος Ιερισσού και ο συνονόματός του Ιγνάτιος Αρδαμερίου. Στη συνέχεια ζήτησε τη συνεργασία και οικονομική ενίσχυση των υπόλοιπων Μονών του Αγίου Όρους , καθώς και των Ψαρών προκειμένου, με εξοπλισμένα καράβια, να συνδράμουν σε ενδεχόμενες αποβάσεις των Τούρκων.
Η Επανάσταση στη Χαλκιδική κηρύχθηκε στο Πρωτάτο των Καρυών με πανηγυρική δοξολογία, ενώ τον Μάιο της ίδιας χρονιάς έγιναν οι τοπικές εξεγέρσεις της Κασσάνδρας και του Πολυγύρου. Ο Εμμανουήλ Παππάς, με 1.000 αγιορείτες, καθώς και πολεμιστές από τον ΄Ολυμπο και την υπόλοιπη Χαλκιδική, με αρχηγούς τους αρχιμανδρίτες των Ιερών Μονών, όπως της Εσφιγμένου, και επικεφαλής τον Επίσκοπο Ιερισσού, Ιγνάτιο , κινήθηκε βόρεια, κατά μήκος της χερσονήσου του ΄Αθω , ξεσήκωσε την Ιερισσό και τα Μαντεμοχώρια κι όλα τα χωριά της βόρειας πλαγιάς του Χολομώντα.
Οι παραπάνω ήταν ανοργάνωτοι και κακώς εξοπλισμένοι.Το μικρό αυτό και ανοργάνωτο σώμα, συναντήθηκε στα στενά της Ρεντίνας, με τα πολυάριθμα τουρκικά στρατεύματα ,που ερχόταν από ανατολικά με τον Μπαϊράμ Πασά, αλλά, και από δυτικά, με τον Γιουσούφ Μπέη και αναγκάστηκε σε οπισθοχώρηση, παρά την ηρωική αντίστασή του. Ο Μπαϊράμ Πασάς προχώρησε προς τη χερσόνησο της Χαλκιδικής, σπέρνοντας παντού το θάνατο και τον όλεθρο, πιστός στον Ιερό Πόλεμο που είχε κηρύξει ο Σουλτάνος με το φιρμάνι της 3ης Μαΐου 1821, στο οποίο χαρακτηριστικά ανέφερε ότι «… οι άπιστοι θα διαπερνούνται εν στόματι ρομφαίας, οι γυναίκες και τα παιδιά θα εξανδραποδίζονται, τα υπάρχοντα θα διανέμονται μεταξύ των πολεμιστών του Ισλάμ και οι εστίες θα παραδίδονται εις το πυρ και την τέφραν , ώστε να μην ακουστεί πλέον ούτε αλέκτορος φωνή…», όπως και έγινε…
Στα τέλη Ιουνίου του 1821 η Ιερισσός καίγεται από τα Οθωμανικά στρατεύματα που στο διάβα τους έσφαζαν και σκότωναν όσους Χριστιανούς έβρισκαν.
Στη συνέχεια , ο Μπαϊράμ Πασάς αντικαταστάθηκε από τον Μεχμέτ Εμίν , τον επονομαζόμενο για την αγριότητα του «Λουμπούτ= ροπαλοφόρος» , ο οποίος, μετά την καταστολή της εξέγερσης στην Κασσάνδρα, ολοκληρώνοντας την αιματηρή του πορεία, στρατοπέδευσε, στα τέλη Νοεμβρίου του 1821, στα υψώματα πριν τον Πρόβλακα , όπου υπήρχε μετόχι της Ι.Μ Ζωγράφου , προκειμένου να παρακολουθεί τις κινήσεις του Εμμανουήλ Παππά στο ΄Αγιον ΄Ορος. Από κει κάλεσαν , όπως μας περιγράφει στις σημειώσεις της, από το 1930, η Αθηνά Γαιτάνου – Γιαννιού, «… όποιοι θέλουν να βγουν από το ΄Αγιο Όρος και να συμμάσουν τα σπίτια τους, αφού προσκυνήσουν τον Πασά…». Το πέρασμα, μας λέει ο γέρο Αργυρός, μοναδικός αυτόπτης μάρτυρας του χαλασμού, βάσταξε ένα μήνα…, ενώ η ένδειξη υποταγής δινόταν, συμβολικά, κάτω από μια αψίδα από τούρκικα γιαταγάνια.Το προσκύνημα αυτό, υπήρξε η τελευταία πράξη του δράματος, το επιμύθιο της Χαλκιδικιώτικης Επανάστασης, με κορυφαία στιγμή την άρνηση, όπως μας λέει η παράδοση, τετρακοσίων Ιερισσιωτών να δηλώσουν υποταγή , οδηγώντας σε σφαγή για παραδειγματική τιμωρία τους.
Η συμμετοχή της Ιερισσού στον Επαναστατικό Αγώνα του 1821 αποδεικνύεται από έγγραφα Ιερισσιωτών Αγωνιστών της περιόδου αυτής, που βρίσκονται στα Γενικά Αρχεία του Κράτους και στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος.Τη μνήμη αυτών των ηρωικών Ιερισσιωτών, αλλά και κατ΄επέκταση των Χαλκιδικιωτών αγωνιστών τιμούμε, την Τρίτη μέρα του Πάσχα.
Ένα εύλογο ερώτημα που τίθεται είναι γιατί το μνημόσυνο γίνεται την Τρίτη ημέρα Πάσχα, ενώ τα σχετικά γεγονότα διαδραματίζονταν το Δεκέμβρη του 1821.
Η απάντηση εντοπίζεται στο θρησκευτικό έθιμο των ορθόδοξων κατοίκων των Βαλκανικών χωρών και του ελληνικού χώρου, να εορτάζουν την Ανάσταση στα μνήματα με την τέλεση τρισαγίων και παραπλήσια, αναστάσιμα έθιμα (όπως π.χ συμφαγία με τους νεκρούς) εκδοχή που ίσως αιτιολογεί γιατί παλαιότερα οι ντόπιοι εκτός από τον συμβολικό καγκελευτό χορό, συνήθιζαν να παραμένουν όλη τη μέρα και να τρώνε στο χώρο του Μαύρου Αλωνιού.
Σήμερα, συνεχίζοντας την παράδοση, βρισκόμαστε εδώ, για να τιμήσουμε τους αγωνιστές της Επανάστασης, να θυμηθούμε τη θυσία τους, να «καγκελέψουμε » προς τιμήν τους, αναπαριστώντας την έναρξη, την πορεία και την κατάληξη του Ξεσηκωμού της Χαλκιδικής, αλλά –κυρίως- να επαναλάβουμε το δίδαγμά τους : όχι υποταγή, παρά τις δυσκολίες και τους εκβιασμούς, μήνυμα που δε σταματά να είναι επίκαιρο !
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου