Γράφει ο Γιώργος Ι. Ζωγραφάκης
Η μεγάλη ελληνική Επανάσταση του 1821-1828 ανέδειξε, όπως ήταν φυσικό, πολλά πρόσωπα, τα οποία έπαιξαν άλλος μεγάλο και άλλος μικρότερο ρόλο στην ευτυχή, τελικά, κατάληξη του αγώνα και στη δημιουργία του πρώτου ελληνικού κράτους. Χωρίς προσεχτική αξιολόγηση, και με σίγουρο κίνδυνο ότι κάποιους θα παραλείψω, παρουσιάζω παρακάτω τα σημαντικότερα πρόσωπα του αγώνα, με ελάχιστα στοιχεία για τον καθένα:
Θεόδωρος Κολοκοτρώνης: Το πρόσωπο που είναι ταυτισμένο με την επανάσταση και που έρχεται στο νου μας μόλις αναφερθούμε στο ’21 είναι ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο επονομαζόμενος και Γέρος του Μωριά. Μωραΐτης ο ίδιος, γόνος της ονομαστής οικογένειας των Κολοκοτρωναίων, έδειξε ηγετικές και στρατηγικές ικανότητες και πρόσφερε πολλά στον αγώνα.
Αλέξανδρος Υψηλάντης: Γόνος της ονομαστής οικογένειας των Φαναριωτών Υψηλάντηδων. Αναδείχθηκε σπουδαίος στρατιωτικός του Τσάρου της Ρωσίας, χάνοντας μάλιστα το δεξί του χέρι σε μάχη του ρωσικού στρατού. Αποδέχθηκε με ενθουσιασμό την ηγεσία της Φιλ. Εταιρείας και ξεκίνησε την επανάσταση στη Μολδοβλαχία, υπολογίζοντας στον πλήρη ξεσηκωμό του ελληνικού αλλά και όλου του χριστιανικού στοιχείου της περιοχής και στη συμπαράσταση ή έστω την ανοχή του τσάρου, ελπίδες που διαψεύστηκαν. Μετά την ήττα στο Δραγατσάνι κατέληξε φυλακισμένος στην Αυστρία για 7 χρόνια, αποφυλακίστηκε άρρωστος και πέθανε τον Ιανουάριο του 1828, μόλις 35 χρονών.
Δημήτριος Υψηλάντης: Αδελφός του Αλέξανδρου. Στάλθηκε στην Πελοπόννησο ως εκπρόσωπος του αδελφού του, επέδειξε μεγάλο πατριωτισμό και ανιδιοτέλεια, και πρόσφερε περισσότερα απ’ όσα η δυνατότητά του επέτρεπε (τρεις πόλεις στις ΗΠΑ φέρουν το όνομά του).
Αθανάσιος Διάκος: Σύντομη αλλά ηρωική η δράση του στην περιοχή της Στερεάς. Έμεινε στην αιωνιότητα με την ηρωική άμυνα και τον μαρτυρικό του θάνατο στη γέφυρα της Αλαμάνας στον Σπερχειό ποταμό.
Μάρκος Μπότσαρης: Σουλιώτης ήρωας της επανάστασης. Έδρασε στη δυτική Στερεά Ελλάδα. Αγνός και ηρωικός σφράγισε τη σύντομη ζωή του με τον εξαιρετικό αγώνα του στο Κεφαλόβρυσο της Ευρυτανίας (1823). Έχαιρε γενικής εκτίμησης και άφησε αγαθή και άσβηστη μνήμη.
Οδυσσέας Ανδρούτσος: Από τους ηρωικότερους ηγέτες του αγώνα, με μεγάλη δράση, όμως έπεσε θύμα του υπερτριετούς εμφύλιου, από φίλια, πλην καταραμένα, χέρια.
Παπαφλέσσας – Γρηγόριος Δικαίος: Κληρικός, μεγάλος αγωνιστής του αγώνα. Φιλικός, διαπρύσιος κήρυκας της Φιλικής Εταιρείας, συνεπαρμένος περισσότερο από τα αισθήματα και λιγότερο από τη λογική, σημάδεψε και τερμάτισε τη ζωή του με τον αυτοθυσιαστικό αγώνα του στο Μανιάκι κατά του Ιμπραήμ (1825).
Νικήτας Σταματελόπουλος (Νικηταράς): Μεσσήνιος την καταγωγή, οπλαρχηγός με ηγετική μορφή, επονομάστηκε Τουρκοφάγος, αφού «έτρωγε» τους Τούρκους.
Γιάννης Μακρυγιάννης: Από τους σημαίνοντες πρωταγωνιστές του αγώνα και αργότερα στρατιωτικός και πολιτικός, έμεινε στην ιστορία κυρίως με τη συγγραφή των περίφημων Απομνημονευμάτων του (τα έγραφε κατά καιρούς μετά την επανάσταση και έκρυψε τα χειρόγραφα σ’ έναν …τενεκέ. Αργότερα τα ανακάλυψε ο Γιάννης Βλαχογιάννης, ο οποίος τα καθαρόγραψε και επιμελήθηκε την έκδοσή τους).
Μαυρομιχάληδες: Μεγάλη οικογένεια από την Πελοπόννησο, που έπαιξε άλλοτε θετικό και άλλοτε αρνητικό ρόλο στα ελληνικά πράγματα –δεν ξεπλένει η ιστορία το μεγάλο έγκλημα της δολοφονίας του πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας Ιωάννη Καποδίστρια από τον Κωνσταντίνο και Γεώργιο Μαυρομιχάλη.
Αντόνιο Αλμέιδα: Μεγάλος Πορτογάλος φιλέλληνας, στρατιωτικός. Πήρε μέρος στον αγώνα και μετά την απελευθέρωση παρέμεινε στην Ελλάδα, παντρεύτηκε Ελληνίδα και υπηρέτησε σε διάφορες υψηλές θέσεις του νεοσύστατου ελληνικού στρατού (ο εγγονός του, με το ίδιο όνομα, εθελοντής σε διάφορες περιπτώσεις, συνόδεψε τον φίλο του Ταγματάρχη Γεώργιο Κολοκοτρώνη –εγγονό του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη – στο Τάγμα Κρητών που διοικούσε στους Βαλκαν. Πολέμους, σκοτώθηκε μάλιστα αγωνιζόμενος στη μάχη του Λαχανά, (Ιούνιος 1913).
Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος: Σημαντική πολιτική προσωπικότητα – και κάποτε, ατυχώς, στρατιωτική (μάχη του Πέτα). Κατέλαβε πλήθος διοικητικές θέσεις και έγινε τέσσερις φορές πρωθυπουργός της ελεύθερης Ελλάδας.
Κωνσταντίνος Κανάρης: Ψαριανός αγωνιστής της θάλασσας, ο πιο γνωστός μπουρλοτιέρης (πυρπολητής), με πιο μεγάλο κατόρθωμα την πυρπόληση της τουρκικής ναυαρχίδας του Καρά Αλή στη Χίο. Μετά την απελευθέρωση διετέλεσε πέντε φορές πρωθυπουργός της Ελλάδας.
Ανδρέας Μιαούλης: Υδραίος καραβοκύρης, ναύαρχος του ελληνικού στόλου στα περισσότερα χρόνια του αγώνα. «Ονομαστός κουρσάρος» της Μεσογείου και μεγάλος πλοιοκτήτης, έθεσε, μαζί με άλλους καραβοκύρηδες τα πλοία του και τον εαυτό του στον αγώνα. Είχε μεγάλες επιτυχίες και προσφορά.
Λασκαρίνα – Μπουμπουλίνα: Κων/πολη 1771 – Σπέτσες 1825. Απέκτησε μεγάλη περιουσία (το μεγάλο πλοίο της «Αγαμέμνων» είχε 18 κανόνια). Ήταν η ίδια καπετάνισσα και η προσφορά της ήταν ανεκτίμητη.
Μαντώ Μαυρογένους: Γυναίκα καπετάνισσα, γεννημένη στην Τεργέστη, ξόδεψε την πολύ μεγάλη περιουσία της στον αγώνα. Αργότερα διώχτηκε και εξορίστηκε από τον Κωλέτη, και πέθανε πάμφτωχη.
Δόμνα Βισβίζη: Μια ακόμη όχι και τόσο γνωστή ηρωίδα της θάλασσας. Γυναίκα του Χατζή Βισβίζη, το πλοίο του οποίου χρησιμοποίησε ο Εμμ. Παπάς όταν ήρθε στο Άγιον Όρος και κήρυξε την Επανάσταση της Χαλκιδικής. Μετά την αναχώρηση του Παπά για την Ύδρα, ο Βισβίζης συνέχισε τον αγώνα, μετέχοντας σε ναυμαχίες, όμως πέθανε πληγωμένος και η Δόμνα συνέχισε τον αγώνα με το πλοίο της, ισάξια με τον άνδρα της. Μεγάλη η προσφορά των Βισβίζηδων.
Τοπικοί – Μακεδονία:
Εμμανουήλ Παπάς: Μεγάλος πατριώτης, από τις Σέρρες. Με τις ικανότητές του έγινε μεγαλοτραπεζίτης στις Σέρρες, αλλά και στην Πόλη και στη Βιέννη. Βρέθηκε στην Πόλη, υπό την απειλή δολοφονίας του από τον Γιουσούφ των Σερρών (αργότερα αιμοσταγής πασάς της Θεσσαλονίκης). Από τον Αλ. Υψηλάντη ορίστηκε αρχηγός της επανάστασης της Μακεδονίας (Χαλκιδικής). Διέθεσε την περιουσία και τον εαυτό του στον αγώνα και μετά τον Χαλασμό της Κασσάνδρας έφυγε για την Ύδρα, όμως πέθανε περιπλέοντας τον Καφηρέα (Δεκέμβριος 1821). Τάφηκε στην Ύδρα με τιμές αρχιστρατήγου.
Καπετάν Χάψας: Ήρωας της επανάστασης της Χαλκιδικής. Στάμος Κάψας το «κατά κόσμον» όνομα, καταγωγή από την Κασσάνδρα, έζησε –γαμπρός- στη Συκιά. Ήταν σερδάρης στο κοντινό Άγιον Όρος –ένοπλος φρουρός και φύλακας. Τέθηκε επικεφαλής μιας φάλαγγας επαναστατών τον Μάη του 21 και στα Βασιλικά, κοντά στη μονή της Αγ. Αναστασίας, αντιστάθηκε σε πολύ μεγάλο πλήθος Τούρκων. Μαζί με τα περισσότερα παλικάρια του έπεσε στη μάχη, κερδίζοντας την αιωνιότητα, ως Χάψας πλέον και όχι Κάψας.
Πρόσωπα στην Κρήτη (Ηράκλειο)
Ξωπατέρας: Ανυπότακτος επαναστάτης. Ιωάννης Μαρκάκης από Μανουσιανά. Μοναχός, με παιδί εκτός γάμου. Έδρα του η μονή της Οδηγήτριας. Μαζί με άλλους είχε σκοτώσει τον φοβερό γενίτσαρο Αγριολίδη, ο θάνατος του οποίου προκάλεσε φοβερή σφαγή στο Ηράκλειο. Σκοτώθηκε στη μονή της Οδηγήτριας, πολεμώντας, σχεδόν μόνος του, μεγάλο πλήθος Τούρκων.
Μιχαήλ Κόρακας: Πόμπια Ηρακλείου. Αγωνίστηκε, όχι μόνο στην επανάσταση του ΄21, αλλά και στις μετέπειτα επαναστάσεις, ως το 1869. Πέθανε στην Κρήτη το 1882.
Αυτά ήταν τα κυριότερα πρόσωπα που αγωνίστηκαν για να ελευθερώσουν την επί αιώνες σκλαβωμένη στους Τούρκους Ελλάδα μας. Προφανώς έχουν παραληφθεί πολλά άλλα πρόσωπα, εξ ίσου σημαντικά. Θάπρεπε ασφαλώς να αναφερθούν ο Ρήγας Φεραίος, ο Αδαμάντιος Κοραής και ο Ιωάννης Καποδίστριας, πρώτος Κυβερνήτης του νεοσύστατου κράτους – του οποίου κατοχύρωσε την ανεξαρτησία, αν και δυστυχώς δολοφονήθηκε, το 1831, από τους Κωνσταντίνο και Γεώργιο Μαυρομιχάλη. Ωστόσο, κλείνοντας αυτό το σημείωμα, θα ήθελα να προσθέσω δυο ακόμη σημαντικά ονόματα, τα οποία σκόπιμα άφησα για το τέλος: Το ένα είναι ο «ανώνυμος», ο άγνωστος Έλληνας επαναστάτης, αυτός που, με τη συμμετοχή του και συχνά με το αίμα του, έδωσε τη δύναμη στους ηγέτες να πραγματοποιήσουν τις επιτυχίες. Και ακόμη, ίσως και πάνω κι απ’ αυτόν, η Ελληνίδα μάνα και συντρόφισσα, που στήριζε τον ένοπλο γιο ή σύντροφό της και, όταν έμενε, πολύ συχνά, χωρίς αυτόν, αντιμετώπιζε με καρτερία και αυταπάρνηση τη διάσωση και προστασία των παιδιών ή των υπερήλικων γερόντων, σε τόπους που η τουρκική λαίλαπα των εμπρησμών είχε μετατρέψει σε κρανίου τόπο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου