Η Φιλική Εταιρεία ήταν μια μυστική οργάνωση που δημιουργήθηκε και έδρασε στις παραμονές της μεγάλης Ελληνικής Επανάστασης του 1821. Σκοπός της Οργάνωσης ήταν να συσπειρώσει τον Ελληνισμό, να του εμφυσήσει αυτοπεποίθηση και συνειδητοποίηση της καταγωγής και της ιστορίας του, αλλά και του καθήκοντος να ξεσηκωθεί και να διώξει με τα όπλα τον Τούρκο κατακτητή. Ιδρύθηκε από Έλληνες που ζούσαν στο εξωτερικό και συγκεκριμένα από τον Εμμανουήλ Ξάνθο, με καταγωγή από την Πάτμο, τον Νικόλαο Σκουφά, από την Άρτα και τον Αθανάσιο Τσακάλωφ, από τα Γιάννενα, το 1814, στην Οδησσό της Ρωσίας. Τα πρώτα χρόνια είχε ελάχιστα μέλη, όμως μετά το 1818, όταν η έδρα της μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη, τα μέλη της άρχισαν να αυξάνονται ραγδαία, ώσπου, το 1820 – 1821 έφτασε να αριθμεί δεκάδες χιλιάδες μέλη, μέσα κι έξω από την τουρκοκρατούμενη Ελλάδα. Μεταξύ των μελών πλέον συναντάμε τα ονόματα του Θεόδ. Κολοκοτρώνη, του Οδυσ. Ανδρούτσου, του Παπαφλέσσα, του Αναγνωσταρά, του Παλ. Πατρών Γερμανού, των Κουντουριώτηδων, του Ανδρ. Ζαΐμη, του Νοταρά κ.ά.
Την ίδρυση και λειτουργία της Οργάνωσης κάλυπτε...
απόλυτη μυστικότητα, παρόμοια με τη λειτουργία άλλων ανάλογων οργανώσεων της Ευρώπης, καθώς ήταν εποχή που, κυρίως μετά τη Γαλλική Επανάσταση του 1779, έπνεε φιλελεύθερος άνεμος απέναντι στην ευρωπαϊκή Ιερά Συμμαχία. Η ηγεσία της Φ. Ε., από το 1818, λεγόταν «Αόρατος Αρχή» και καλυπτόταν από απόλυτη μυστικότητα. Η μυστικότητα, πέραν από το ότι ήταν αναγκαία, βοηθούσε ώστε, σκόπιμα να κυκλοφορεί η (ανυπόστατη) φήμη, ότι ο μεγάλος αρχηγός ήταν ο υπουργός εξωτερικών του Τσάρου της Ρωσίας Ι. Καποδίστριας ή, ίσως, και ο ίδιος ο Τσάρος!Κατήχηση – Μύηση
Πριν από τη μύηση στην Εταιρεία προηγούνταν η κατήχηση. Τα νέα μέλη επιλέγονταν από τους πλέον γνωστούς πατριώτες, τους καταξιωμένους κοινωνικά, αλλά και τους πλέον εύπορους, εφόσον η Οργάνωση είχε ανάγκη και χρημάτων για τις ανάγκες, αλλά και για τη μυστική αγορά όπλων, για τις ανάγκες του αγώνα.
Η μύηση ήταν μια κανονική ιεροτελεστία. Σε μυστικό, κλειστό χώρο, με ένα εικόνισμα και ένα κερί στο τραπέζι, ο μυητής ρωτούσε κατ’ αρχάς με επισημότητα: «Μήπως δεν στοχάζεσαι τον εαυτόν σου εις αρκετήν δύναμιν; Έχεις ακόμη καιρόν να παραιτηθείς. Από τον θεσμόν όπου εμβαίνεις, μόνον ο θάνατος θα ημπορεί να σε λυτρώσει. Σε ολίγον κάθε μεταμέλειά σου θα είναι ασυγχώρητος». Η απάντηση του μυούμενου έπρεπε να είναι: «Το στοχάστηκα και στέργω». Μετά την καταφατική απάντηση γονάτιζαν και οι δύο, φιλούσαν την εικόνα, και ο μυητής διάβαζε τον μεγάλο όρκο, τον οποίο ο μυούμενος επαναλάμβανε. Μετά τον όρκο ο μυούμενος ήταν πλέον μέλος της Φ. Ε. ( Ο όρκος στο τέλος του σημειώματος).
Τελικός αρχηγός της Φιλ. Εταιρείας
Καθώς ο καιρός περνούσε και η οργάνωση ήταν δύσκολο πλέον να κρατηθεί μυστική, έπρεπε η «Αόρατος Αρχή» να αποκτήσει κεφαλή, ισχυρή και ικανή να εμπνεύσει και να συνεγείρει το λαό. Δε μπορούσε, φυσικά, να γίνει λόγος για τον Τσάρο της Ρωσίας, ο οποίος στην πραγματικότητα εναρμονιζόταν με την Ιερά Συμμαχία. Η πρόταση προς τον Έλληνα, υπουργό των Εξωτερικών του Τσάρου Ιωάννη Καποδίστρια δεν έγινε αποδεκτή από τον μετέπειτα πρώτο Κυβερνήτη του νέου Ελληνικού Κράτους. Στη συνέχεια η Οργάνωση στράφηκε προς τον στρατηγό του Τσάρου, τον Αλέξανδρο Υψηλάντη, εξαίρετο πατριώτη, γόνο της ονομαστής οικογένειας των Υψηλάντηδων, που είχε χάσει το δεξί του χέρι σε μάχη. Εκ μέρους της Εταιρείας τον επισκέφθηκε στην Πετρούπολη ο Εμμ. Ξάνθος, και, ύστερα από αξιομνημόνευτη συζήτηση, του πρόσφερε την αρχηγία της Φ. Ε., την οποία ο Υψηλάντης αποδέχθηκε με συγκίνηση, ενώ ταυτόχρονα ορκίστηκε και έγινε και τυπικά Φιλικός (12 Απριλ. 1820).
Έργο και σημασία της Φιλικής Εταιρείας
Το έργο της Φ. Εταιρείας ήταν σημαντικό, όπως σημειώσαμε και παραπάνω, όχι τόσο από πλευράς πολεμικών αγώνων, όσο από την άποψη της τόνωσης του ηθικού των σκλαβωμένων Ελλήνων, της συνειδητοποίησης της εθνικότητας και της ιστορίας τους, όπως και του χρέους να αποτινάξουν, με τα όπλα, τον τουρκικό ζυγό. Παράλληλα βέβαια οι κατά τόπους Φιλικοί, με διάφορους τρόπους, προμηθεύονταν όπλα και άλλα απαραίτητα για έναν ένοπλο αγώνα.
Να σημειωθεί ότι πολλοί Έλληνες που ζούσαν σε ξένες χώρες, μετά τη μύησή τους, επέστρεφαν στην σκλαβωμένη Ελλάδα και συνέβαλαν ενεργά στην προετοιμασία του τόπου τους για τον Αγώνα.
Αργότερα, μετά την έκρηξη της Επανάστασης, ο ρόλος της Φ.Ε. ως επικεφαλής του αγώνα ατόνησε, τόσο γιατί το ξεκίνημα του αρχηγού της αρχηγού της Εταιρείας Αλ. Υψηλάντη, στη Μολδοβλαχία (Φεβρουάριος ΄21 κ.ε.) απέτυχε, όσο και γιατί αναδείχθηκαν επί μέρους αρχηγοί των τοπικών εξεγέρσεων.
Η προσπάθεια τού, απεσταλμένου του Αλ. Υψηλάντη, αδελφού του Δημήτριου Υψηλάντη, ανθρώπου εξαιρετικού πατριωτισμού και τιμιότητας, να διευθύνει τον Αγώνα, είχε μερική επιτυχία. Η Επανάσταση που ξέσπασε στην Ελλάδα, από την άνοιξη του ΄21, ύστερα από αγώνες χρόνων, με τις επιτυχίες και της αποτυχίες της, με τις ομόνοιες και διχόνοιες, με θυσίες και καταστροφές, τελικά πορεύτηκε με επιτυχία και πέτυχε την απελευθέρωση, έστω μέρους μόνον της σκλαβωμένης Ελλάδας, και τη δημιουργία του πρώτου ελληνικού ανεξάρτητου κράτους.
Οι Φιλικοί στη Χαλκιδική
Και στη Χαλκιδική υπήρξαν αρκετοί Φιλικοί. Γύρω από τη μύηση των πρώτων φιλικών, τουλάχιστον στον Πολύγυρο, η παράδοση αναφέρει τη μύηση των αδελφών Παπαγεωργάκη, του Κύρκου, πρώτου προεστού του τόπου, και του νεότερου αδελφού του Μαυρουδή, από τον αδελφό τους Γιαννάκη, γραμματέα (Λογοθέτη) του Πατριάρχη Γρηγορίου του Ε’. ‘Ολη αυτή η ιστορία, της άγνωστης στον Πολύγυρο παρουσίας του Γιαννάκη στην Πόλη, της μύηση των αδελφών του σε κτήμα τους στο Λεύκο κλπ, μοιάζει λίγο με παραμύθι. Πάντως γεγονός πρέπει να θεωρείται η ύπαρξη Φιλικών, όχι μόνο των Παπαγεωργάκηδων, αλλά και άλλων, η συνεργασία τους με άλλους πατριώτες της Θεσσαλονίκης, όπως και η ύπαρξη Φιλικών και σε άλλες περιοχής της Χαλκιδικής, αλλά και στο Άγιον Όρος, απ’ όπου είχε περάσει, όχι μία φορά, ο Ιωάννης Φαρμάκης. Σημειώνουμε εδώ ότι ο Κύρκος Παπαγεωργάκης ήταν το πρώτο θύμα της Επανάστασης της Χαλκιδικής, στις 16 Μαϊου του 1821 και ότι ο Ι. Φαρμάκης προοριζόταν για πολεμικός αρχηγός της επανάστασης αυτής, που όμως δεν έφτασε ποτέ, λόγω του εγκλωβισμού του στην επανάσταση του Αλ. Υψηλάντη στη Μολδοβλαχία, αφήνοντας έτσι όλη την ευθύνη της Επανάστασης της Χαλκιδικής στον μεγάλο πατριώτη Εμμ. Παπά.
Ο Όρκος των Φιλικών
«Ορκίζομαι ενώπιον του αληθινού Θεού, ότι θέλω είμαι επί ζωής μου πιστός εις την Εταιρείαν κατά πάντα. Να φανερώσω το παραμικρόν από τα σημεία και τους λόγους της, μήτε να σταθώ κατ΄ουδένα λόγον ή αφορμή τού να καταλάβωσι άλλοι ποτέ, ότι γνωρίζω τι περί τούτων, μήτε εις συγγενείς μου, μήτε εις πνευματικόν ή φίλον μου.
Ορκίζομαι ότι εις το εξής δεν θέλω έμβει εις καμμίαν εταιρείαν, οποία και αν είναι, μήτε εις κανέναν δεσμόν υποχρεωτικόν. Και μάλιστα, οποιονδήποτε δεσμόν αν είχα, και τον πλέον αδιάφορον ως προς την Εταιρείαν, θέλω τον νομίζει ως ουδέν.
Ορκίζομαι ότι θέλω τρέφει εις την καρδίαν μου αδιάλλακτον μίσος εναντίον των τυράννων της πατρίδος μου, των οπαδών και των ομοφρόνων με τούτους, θέλω ενεργεί κατά πάντα τρόπον προς βλάβην και αυτόν τον παντελή όλεθρόν των, όταν η περίστασις το συγχωρήσει.
Ορκίζομαι να μη μεταχειριστώ ποτέ βίαν δια να αναγνωρισθώ με κανένα συνάδελφον, προσέχων εξ εναντίας με την μεγαλυτέραν επιμέλειαν να μην λανθασθώ κατά τούτο, γενόμενος αίτιος ακολούθου τινός συμβάντος, με κανένα συνάδελφον.
Το Έμβλημα της Φιλικής Εταιρείας
Ορκίζομαι να συντρέχω, όπου εύρω τινά συνάδελφον, με όλην την δύναμιν και την κατάστασίν μου. Να προσφέρω εις αυτόν σέβας και υπακοήν, αν είναι μεγαλύτερος εις τον βαθμόν και αν έτυχε πρότερον εχθρός μου, τόσον περισσότερον να τον αγαπώ και να τον συντρέχω, καθ΄ όσον η έχθρα μου ήθελεν είναι μεγαλυτέρα.
………………………………..
Ορκίζομαι να προσέχω πάντοτε εις την διαγωγήν μου, να είμαι ενάρετος. Να ευλαβώμαι την θρησκείαν μου, χωρίς να καταφρονώ τας ξένας. Να δίδω πάντοτε το καλόν παράδειγμα. Να συμβουλεύω και να συντρέχω τον ασθενή, τον δυστυχή και τον αδύνατον. Να σέβομαι την διοίκησιν, τα έθιμα, τα κριτήρια και τους διοικητάς του τόπου, εις τον οποίον διατριβώ.
Τέλος πάντων ορκίζομαι εις Σε, ω ιερά πλην τρισάθλια Πατρίς ! Ορκίζομαι εις τας πολυχρονίους βασάνους Σου. Ορκίζομαι εις τα πικρά δάκρυα τα οποία τόσους αιώνας έχυσαν και χύνουν τα ταλαίπωρα τέκνα Σου, εις τα ίδια μου δάκρυα, χυνόμενα κατά ταύτην την στιγμήν, και εις την μέλλουσαν ελευθερίαν των ομογενών μου ότι αφιερώνομαι όλως εις Σε. Εις το εξής συ θέλεις είσαι η αιτία και ο σκοπός των διαλογισμών μου. Το όνομά σου ο οδηγός των πράξεών μου, και η ευτυχία Σου η ανταμοιβή των κόπων μου. Η θεία δικαιοσύνη ας εξαντλήσει επάνω εις την κεφαλήν μου όλους τους κεραυνούς της, το όνομά μου να είναι εις αποστροφήν, και το υποκείμενόν μου το αντικείμενον της κατάρας και του αναθέματος των Ομογενών μου, αν ίσως λησμονήσω εις μίαν στιγμήν τας δυστυχίας των και δεν εκπληρώσω το χρέος μου. Τέλος ο θάνατός μου ας είναι η άφευκτος τιμωρία του αμαρτήματός μου, δια να μη λησμονώ την αγνότητα της Εταιρείας με την συμμετοχήν μου».
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου