Και επειδή, λόγω του κορονοϊκού, δεν γίνονται φέτος εκδηλώσεις για την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου 1940, και επειδή αγαπώ αυτά τα κείμενα για ευνόητους λόγους, αλλά και επειδή δε γίνεται να κλειστούμε στα σπίτια μας χωρίς μια αναφορά σε σπουδαία γεγονότα της σύγχρονης ιστορίας μας, εγώ, εκμεταλλευόμενος την ανοχή –την πρόθυμη ανοχή, σωστότερα – του ΑΕΤΟΥ, θα δημοσιεύσω τρία σχετικά κείμενα. Το πρώτο είναι το παρακάτω, αποσπάσματα από το βιβλίο μου «Αναμνήσεις από τον πόλεμο του 1940-41 της Αλβανίας», στο οποίο παραθέτω ένα ομώνυμο γραπτό ημερολόγιο ενός πρώτου μου ξαδέλφου, του Δημήτρη Λεμονάκη, σελ 15-17. Για τα επόμενα θα μιλήσουμε αύριο και μεθαύριο.
« Η κήρυξη του πολέμου - Επιστράτευση
28η Οκτωβρίου το έτος 1940 -41, μας κήρυξαν τον πόλεμο, ποιοι! Οι Ιταλοί!... Και ποιος είναι αυτός που θα σταυρώσει τα χέρια να το δεχτεί; Να παραβιαστεί; Κατόπιν διαταγής του κυβερνήτου υπουργού Ιωάννης Μεταξάς διέταξε εντός του δικαίου1 επιστράτευσιν και προσήλθομεν προθύμως και άνευ αντιλογίας προς συνάντησιν για το Γολγοθά2. Χωρίς κανείς να μας βιάσει…
…Κατά την ώρα που αναχωρήσαμε για να στρατωνιστούμε για τα Πεζά, παρουσιαστήκαμε προς κατάταξιν ο καθένας όπου ανήκε, όπου με είχαν πάρει σε μετεκπαίδευση πριν δυο μήνες3 σε κατάταξη…
Αναχώρηση από Κρήτη – Αθήνα –Αμύνταιο.
Πορεία προς το μέτωπο
3 Νοεμβρίου 1940 αναχώρησις και αποβίβασις (επιβίβασις) διανυκτέρευσης σε 35 χιλιάδες4 πεζικό, πυροβολικό πεδινό, ορειβατικό απ’ όλα τα σώματα ασφαλείας,αγαπημένη μας πατρίδα (εννοεί την Κρήτη), εβόγγιξαν και κατάβρεξαν με κλάματα όλος ο πληθυσμός της πρωτευούσης (εννοεί το Ηράκλειο) και από χωριά σε όλη την προκυμαία, όπου μας σκέπασε νεφέλη με δάκρια πικρίας και εμείς ερίξαμε πυρά παρηγορίας, εδώ είμεθα και μη φοβάστε5…
Τρίτη πρωί εφθάσαμε προ του λιμένος (εννοεί τον Πειραιά) και μέχρι να δώσουν σήμα ο ασύρματος, προφτάνομε στο ναρκολιμένα σε κίνδυνο, διαταχθήκαμε να φορέσομε τα σωσίβια…
…αποβιβαστήκαμε και προς παρέλαση στην πρωτεύουσα (Αθήνα) μέχρι Χαϊδάρι και για ενθάρρυνση της πρωτευούσης και καταβλιστήκαμε και μας πρόσφεραν παντός είδους δώρα, μέχρι βελόνα, γάνθια, πιλόβερ, κουκούλες, τσιγάρα Παπαστράτος. Αναχώρησις, 7 Νοεμβρίου από την πρωτεύουσα με 360 βαγόνια τραίνων. Εταξιδεύαμε δυο νύχτες και 1 ½ μέρα. Εφθάσαμε στο Αμύνταιο και από κει μας οδήγησαν για τον Γολγοθά με πλήρες φορτίο. Πορείες, οδοιπορίες, εξεκινήσαμε τις πρωινές ώρες μέχρι το βράδυ σύψωμα(;). Εφτάσαμε σούρουπο, εκαταβλισθήκαμε προ της Ολυμπιάδος εις την όχθην εις χείμαρρο ποταμό και το πρωί είμεθα σκεπασμένοι από χιόνια και έτσι μετακινηθήκαμε εις λόφο τινά, όπου εκαλύπτετο από βελανιδιές. Συνεχίζοντας οι χιονοπτώσεις, εισήλθαμε εις Ολυμπιάδα. …
Εκατασκηνώσαμε, δεν είχαμε ούτε κλαδιά για να πλαγιάσομε, καθήμενοι εις τον γυλιό διανυκτερεύσαμε και μετά το αύριο αναχωρήσαμε για το Άργος Ορεστικό, στρατωνισμός μια νύχτα, και μετά αναχωρήσαμε εις Δεσπηλιό, σε ωρία6 στάση, Κολοκυθού, Μεσοποταμία, σε σφοδρές βροχοπτώσεις, ταπί, τα έξω βρεγμένα για σκέπασμα αχερόνδες(;) και το πρωί τα ξαναφορέσαμε τα βρεγμένα και αναχωρήσαμε για την Κορομηλιά κατεπείγον(τως), σύντομη πορεία άνευ τροφοδοσίας, ό,τι φάγαμε και ό,τι πήραμε από το Άργος. Έξι ημερόνυχτα πορείες άνευ τροφοδοσίας, Αγία Κυριακή, Άγιος Δημήτριος, τέρμα Ιεροπηγή, ελληνικά εδάφη σε δική μας Μακεδονία.
Μπαίνουν στην Αλβανία
Πρώτο αλβανικό Μπίγλιστα και ωρία στάση, για τον πονόψυχο 5 ελιές και μισή γαλέτα7. Και τώρα είμεθα εις την περιοχήν του Γολγοθά. Επροχωρήσαμεν προ της Κορυτσάς εις χωρίον Πλιάσα εις λείψανα προμάχων. Εκεί στρατωνιστήκαμε, είχε πάει στρατοπεδία για φαγητό και ξηρά τροφή και συνεχίσαμε προς παρέλασιν της Κορυτσάς με βαριές χιονοπτώσεις…»
……………………………………………………….
{Αυτά είναι στις αρχές της διήγησης, η οποία στη συνέχεια διατρέχει όλη την περίοδο του πολέμου, αλλά και τη δραματική υποχώρηση και την περιπέτεια του νικημένου –νικητή στρατού να φτάσει στην Κρήτη. –Υπάρχουν λίγα αντίτυπα του βιβλίου τα οποία διατίθενται (δωρεάν)}
Τεθειμένη εφεδρικιά και είμεθα εν αναμονή και επροχωρήσαμε για το Φλόκι, άλλοι εξερχόμενοι και άλλοι εισερχόμενοι. Το Β΄ Τάγμα για το Φλόκι, στρατωνισμός για μια βραδιά, για να προχωρήσομε για το Φλόκι ήτο αδύνατο λόγω βαρυτάτης χιόνος, τα φορτηγά οχήματα έγιναν αλυσιδοφόρα για σταθερή κυκλοφορία, προχωρούσε ο μπολτοζέρης προς διάνοιξη οδού και το πεζικό ακολουθούσε. Φτάνοντας 10 η ώρα μμ εις στρατωνισμό εισήλθαμε εις μία αίθουσα 60 άτομα. Όπως είμεθα, ξετινάξαμε τα χιόνια, όπως είμεθα με τα δημόσια είδη, όχι ξάπλα, κουκουβιστοί8 και αποκοιμηθήκαμε υπερκουρασμένοι από την πορεία, αποκοιμηθήκαμε και δεν ήτο ύπνος ήτο νέκρωσις, σε δυο –τρεις ώρες λιποθύμισαν το ½ λόγω έλλειψης οξυγόνου αισθητό για όλους, κάποιος σκέφτηκε και άνοιξε το παράθυρο προς βοήθεια, νερό μωρέ! Και που τα παγούρια είχαν παγωθεί για ξελίγωμα. Πήρα καμιά δεκαριά (εν. παγούρια) κι ένα δυο στρατιώτες για τη βρύση, εγώ τα γέμιζα και οι άλλοι εις θέσιν βολής εν συντομία επιστροφής, τους ξελιγώσαμε με θερμά συγχαρητήρια, αύριο σε άλλη κατεύθυνση για την Μερτζάνη σύψωμα, κάρφωνε ξεκάρφωνε αδύνατο, το χωριό είχε εξαφανιστεί από τα χιόνια…
20 Δεκεμβρίου ως 8 Ιανουαρίου σε Μονή
Συνέχεια για τα ενδότερα κατεύθυνση Βίσκου και 1ο Τάγμα και για τη Μονή Πέτρου και Παύλου, Β΄ Τάγμα, διαβιβαστής και εκεί μας απέκλεισαν τα χιόνια καμιά εικοσαριά μέρες, 20 Δεκεμβρίου μέχρι 8 Ιανουαρίου, εκεί γιορτάσαμε Χριστούγεννα, Αρχιχρονιά και Μεγάλου Αγιασμού (σημ.: τα Φώτα), και εμείς είμεθα οι καλογέροι, γιατί φοβήθηκαν μην τους φάμε για λάχανο, τους φάγαμε βόδια, αγελάδες κι ό,τι περιείχε η Μονή και μας κλιβάνισαν τα ρούχα. Την ημέρα του Μεγάλου Αγιασμού εισήλθα είς την εκκλησία να προσκυνήσω και ίσως λειτουργήσουν, να λάβει μέρος από συνήθειο κι ο Σταυρός όπου κρατούσα, παρ’ ό,τι δεν γνώριζα τι πίστη λάτρευαν, ήτο η εκκλησία ανοιχτά εις ανατολικό περιεχομένου κουβούκλιο περί τρία σκαλοπάτια εις βάθος και εκεί ευρίσκοντο και οι εικόνες σαν Ιερό και έξωθεν περικυκλικό η πλατεία της Μονής και τα κελιά ισόγεια και ανώγεια, 20 κάτω και 20 άνωθε με προεξοχή εις κατάταξη κελιά επίσημα, Δεσποτικό, Ηγουμενικό, όπου διέμεναν ανώτεροι και ανώτατοι αξιωματικοί και για φιλοξενούμενοι οι 5 διαβιβασταί για τηλέφωνο πληροφοριών. Όλα αυτά ευρίσκοντο άνωθεν του λόφου, στάβλοι, αποθήκες και αχερώνας εις πρόποδες του λόφου και πηγή όπου άρδευε το Κάτι(;) –(κάτω;) αξέχαστο, περιμέναμε ως Χριστιανοί τις Δεσποτικές γιορτές, Χριστούγεννα, Αρχιχρονιά και του Μεγάλου Αγιασμού θα φωτιζόμαστε, δυστυχώς τις αποτίμησαν(;) (υποτίμησαν), εξαφανίστηκαν, ούτε Γούμενος ούτε καλόγεροι, ίσως λόγω επικοινωνίας στρατού. Και έτσι κατέβηκα εις την πηγή, άφησα τους 4 διαβιβαστές χωρίς να δώσω αναφορά, χωρίς να πω τίποτα, διότι ήξερα όποιος προσεύχεται κρυφά ο Θεός του το ανταποδίδει στα φανερά. Η Μονή ήτο άνωθε του λόφου, εισήλθα μέσα εις την εκκλησία, προσκύνησα σε σχήμα θόλος κουβούκλιον και υπόγειο με τρία τέσσερα σκαλοπάτια και εκεί ευρίσκοντο εικόνες παντός είδους.
Μόνος του «σταυρώνει τα ύδατα»
Εξερχόμενος προς την πηγή δέηση και προσευχή, είπα το Σύμβολο της Πίστεως και το Πάτερ Ημών και εσταύρωσα τα ύδατα. «Εν Ιορδάνη βαπτιζομένου Σου Κύριε…» (παραθέτει ολόκληρο το γνωστό τροπάριο). Και συνεχίζει: «Επεφάνης σήμερον τη οικουμένη και το φως σου Κύριε σημειώθη εφ’ ημάς, εν επιγνώσει υμνούντες σε. Ήλθες, εφάνη το φως το απρόσιτον». Εγέμισα το υδροδοχείο νερό, περνώντας από τους στάβλους, ευρισκόμενοι οι ημιονηγοί μαζεμένοι εις αχερώνα λόγω ψύχους, ήθελαν να προσφέρουν βοήθειαν εις τον στρατιώτην Ρεμαντωνάκη Γεώργιον εκ χωρίου Γέργερη Καινουργίου, πάσχων από πνευμονία και μου πρότειναν ως αρμόδιο να ζητήσω από το Γουμενικό, όπου έμεναν τα μέλη του τάγματος, ποτήρια, να του πάρουν βεντούζες, αυτός που μας διασκέδαζε με τη λύρα του Χριστούγεννα και Αρχιχρονιά. Δυστυχώς ήτο αργά, τον στείλαμε προς νοσηλεία εις τα Ιωάννινα και τον ανεύρε ο θάνατος9. Άμα τελείωσαν ό,τι τρόφιμα είχε η Μονή και καταλήξαμε στα εφεδρικά, επροσφέραμε κάθε ένας μια χουθιά (χουφτιά) με το ένα χέρι φασόλες, διαμαρτυρούταν ο στρατός «φαΐ, φαΐ»10.
1 «εντός του δικαίου»: Πολλές φορές χρησιμοποιεί ο Λεμονάκης έκφραση «περί δικαίου», για να τονίσει πως στον πόλεμο αυτό το δίκιο το είχε η ελληνική πλευρά.
2 Από την αρχή χαρακτηρίζει το μέτωπο και τον πόλεμο γενικά ως «Γολγοθά».
3 Αυτή η αναφορά δείχνει πως, μπορεί να μην είχε γίνει επιστράτευση πριν την κήρυξη του πολέμου, όμως είχαν γίνει μετεκπαιδεύσεις σε στρατιώτες παλαιότερων κλάσεων –δες και αφήγηση Φιλιουδάκη.
4 Το «35 χιλιάδες» δεν είναι ακριβές.
5 Εντυπωσιακή περιγραφή, όπως και σημαντικό αυτό που αισθάνονταν οι στρατιώτες, ότι «έριξαν πυρά παρηγορίας», για να δώσουν θάρρος στον πληθυσμό, «εδώ είμαστε μη φοβάστε» -ή και για να πάρουν θάρρος οι ίδιοι;
6 Στις μεγάλες πορείες του στρατού, προβλέπεται δεκάλεπτη στάση κάθε μία ώρα πορείας, η οποία γι’ αυτό λέγεται «ωρία» (ωριαία).
7 «Έξι ημερόνυχτα πορείες άνευ τροφοδοσίας» παραπάνω και «5 ελιές και μια γαλέτα για τον πονόψυχο» εδώ, δείχνουν την ελλειπέστατη τροφοδοσία του στρατεύματος, πράγμα που θα δούμε εντονότερα στη συνέχεια της αφήγησης.
8 «κουκουβιστοί», δηλαδή καθισμένοι στα πόδια τους, «εξήντα άνθρωποι σε μια αίθουσα» και αλλού «στρατωνισμός σε λιμνωμένα εδάφη», «βαρύτατη χιών», κλπ, κλπ, αυτά και άλλα δίνουν μια εικόνα των πρωτοφανών κακουχιών που αντιμετωπίζουν οι στρατιώτες.
9 Η περίπτωση του ημιονηγού Γ. Ρεμαντωνάκη είναι χαρακτηριστική: Πάσχει από πνευμονία, οι συνάδελφοί του στον αχυρώνα ζητούν από τον Λεμονάκη να παρέμβει στους αξιωματικούς για να εξασφαλίσουν ποτήρια να του πάρουν βεντούζες! Φαίνεται να λείπει η στοιχειώδης ιατρική φροντίδα, και όταν πια οδηγούν τον ατυχή ημιονηγό προς τα Γιάννενα, στο νοσοκομείο, είναι αργά. Κάτω από τέτοιες συνθήκες διαβιούσαν και πολεμούσαν οι στρατιώτες μας.
10 Εδώ, αλλά και σε άλλα σημεία φαίνεται πως ο στρατός πεινάει, ότι δεν υπήρχε στοιχειώδης εφοδιασμός. Κακουχίες, χιόνια πρωτοφανή, παγοπληξίες και πείνα. Και ακόμη το ατέλειωτο βάσανο της ψείρας. Πώς να αντέξει άνθρωπος σ’ αυτές τις συνθήκες. Και όμως άντεξαν, πολέμησαν και νίκησαν! Να γιατί μιλάμε για ήρωες και για «έπος».
.jpg2.jpg)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου