Η ΒΑ Χαλκιδική και η χερσόνησος του Άθω, χαρακτηρίζονται ως ένας από τους βοτανολογικούς παραδείσους της Ελλάδας. Με το πλούσιο φυτικό ενδιαίτημα και την πλούσια πανίδα της περιοχής μας ασχολείται αδιάλειπτα από το πρώτο Κύτταρο ως τώρα η συνεργάτης μας δασολόγος Βιβή Λεμπίδα. Στο παρόν άρθρο που δημοσιεύτηκε στο 17ο τεύχος του πολιτισμικού μας περιοδικού, περιγράφει ένα πολύτιμο θεραπευτικό βότανο, το Αθωνικό Σπαθόχορτο, που το ενδημικό του υποείδος Hypericum Perforatum φύεται στην περιοχή μας.
Κείμενο: ΒΙΒΗ ΛΕΜΠΙΔΑ
Ένα από τα πιο σημαντικά βότανα της Ελλάδας καθώς και της περιοχής μας είναι τα είδη του γένους Hypericum. Οι πιο κοινές ονομασίες με τις οποίες το συναντά κανείς στα...
Πρόκειται για ένα πολυετές ποώδες, φρυγανώδες ή θαμνώδες φυτό. Έχει βλαστό ορθό, ισχυρό πολύκλαδο και το ύψος του κυμαίνεται από 30cm με 60cm. Έχει κίτρινα ακτινόμορφα άνθη και φύλλα επιφυή μικρά επιμήκη, ελλειπτικά με στίγματα, τα οποία αποτελούνται από μεγάλους ελαιογόνους αδένες. Το φυτό με εξαίρεση τον πρώτο χρόνο, ανθίζει από τον Ιούνιο έως τον Σεπτέμβριο. Ευδοκιμεί σε λιβάδια, στις κοίτες ξεροπόταμων και γενικά σε βραχώδεις περιοχές με ασβεστολιθικά εδάφη. Ενώ τα φύλλα του και οι μίσχοι του συχνά χρησιμοποιούνται για την παρασκευή αφεψημάτων, τα άνθη του είναι αυτά που έχουν τη μεγαλύτερη συγκέντρωση των πιο ωφέλιμων συστατικών του. Χάρη, στις θεραπευτικές του ιδιότητες αλλά και στην ολοένα αυξανόμενη ζήτηση του, από τα μέσα του 1990 άρχισε και να καλλιεργείται σε μεγάλη κλίμακα στην Ευρώπη, τη Βόρειο και τη Νότιο Αμερική, σε Αυστραλία και Κίνα. Είναι φυτό με επιθετική εξάπλωση.
Μία από τις πιο σημαντικές θεραπευτικές του ιδιότητες είναι η αντικαταθλιπτική του δράση. Τα συστατικά της, στα οποία οφείλεται αυτή η ιδιότητα του φυτού, είναι η υπερικίνη και η υπερφορίνη. Επί αιώνες οι Ευρωπαίοι το χρησιμοποιούσαν κατά του άγχους και της κατάθλιψης. Η υπερικίνη έχει επίσης αντισηπτική δράση κατά των ιών και των μικροβίων, βοηθώντας μ΄αυτόν τον τρόπο στην επούλωση των πληγών και στην καταπολέμηση των μολύνσεων. Δρα κατά του κοινού κρυολογήματος και της γρίπης. Πειράματα έχουν δείξει ότι δρα κατά της λοιμώδους μονοπυρήνωσης. Αποτελεί ιδανικό εμμηνορροϊκό βοήθημα. Σε κλινικές μελέτες έχει αποδειχθεί ότι το βαλσαμόχορτο αυξάνει τον βαθύ ύπνο σε όσους πάσχουν από αϋπνία. Η αντιφλεγμονώδης δράση του έχει αποδειχτεί ότι βοηθάει και στο σύνδρομο του καρπιαίου σωλήνα. Οι Γερμανοί γιατροί συνήθως συνταγογραφούν για τοπική χρήση σκευάσματα βαλσαμόχορτου για να απαλύνουν τον πόνο και να θεραπεύσουν προβλήματα στη μέση που δεν είναι όμως σοβαρά. Στη Γερμανία επίσης το υπερικό χορηγείται κανονικά για διαστρέμματα αρθρώσεων καθώς τα φλαβονοειδή και οι φλαβονόλες που περιέχουν περιορίζουν την φλεγμονή, βοηθώντας στη καλυτέρευση της περιοχής. Παράλληλα η καταπραϋντική του επίδραση ελαττώνει την ανησυχία που συνοδεύει ένα διάστρεμμα. Σε εργαστηριακούς ελέγχους έχει αποδειχτεί ότι καταπολεμά και το βακτήριο του σταφυλόκοκκου (Staphylococcus aerus). Τα αντιβακτηριακά συστατικά του βοτάνου που το πετυχαίνουν αυτό είναι κυρίως οι ξανθόνες. Ακόμη και τις μελανιές, δηλαδή την επούλωση των σπασμένων αγγείων επιτυγχάνει χάρη στις ενδυναμωτικές του ιδιότητες. Θερμικά και ηλιακά εγκαύματα, κάθε είδους δερματίτιδες αντιμετωπίζονται με το υπερικό το οποίο χάρη στα καροτενοειδή του αποκαθιστά τους ιστούς που έχουν υποστεί το έγκαυμα, ενώ τα φλαβονοειδή του βοηθούν στη μείωση του ερεθισμού και της κοκκινίλας. Τσιμπήματα εντόμων και κεντρίσματα αντιμετωπίζονται το ίδιο αποτελεσματικά. Τέλος σύμφωνα με κάποιες ενδείξεις το υπερικό είναι χρήσιμο συνοδευτικό σε μια ισορροπημένη διατροφή μαζί με άσκηση. Συμβάλλει στη μείωση της όρεξης, ανεβάζοντας τη διάθεση, αποθαρρύνεται έτσι η προσφυγή στο φαγητό για συναισθηματικούς λόγους, μειώνοντας παράλληλα την κατακράτηση υγρών. Συνεπώς έχει ενεργοποιητική δράση σε άτομα με καθιστική ζωή, βοηθώντας τους να ενεργοποιηθούν κάνοντας κάποιες σωματικές ασκήσεις. Οι φυτοστερόλες του φυτού μπορούν να μειώσουν τα υψηλά επίπεδα χοληστερόλης που παρουσιάζεται συχνά στα παχύσαρκα άτομα.
Η χρήση του φυσικά πρέπει να γίνεται με προσοχή. Παρουσιάζει αρκετές αντενδείξεις και σε κάποιες περιπτώσεις, όπου λαμβάνονται κι άλλα φάρμακα έχουν παρουσιαστεί σοβαρές παρενέργειες. Έχει αρκετό επιστημονικό ενδιαφέρον και ιδιαίτερα για τον κλάδο της φαρμακευτικής, όπου υπάρχουν αμέτρητες μελέτες και έρευνες για το συγκεκριμένο φυτό. Πολλές από τις δράσεις του, που προαναφέρθηκαν, ερευνώνται και μελετώνται εργαστηριακά μέχρι και σήμερα, γι αυτό το λόγο θα πρέπει κανείς να συμβουλεύεται το γιατρό του όταν πρόκειται να το χρησιμοποιήσει και ειδικότερα όσον αφορά σοβαρά προβλήματα υγείας.
Τα σκευάσματα που προέρχονται από το φυτό είτε χρησιμοποιούνται από παλιά ως τις μέρες μας και προέρχονται από τη λαϊκή θεραπευτική, είτε έχουν ως βάση τους τις σημερινές γνώσεις των επιστημόνων. Τα σκευάσματα αυτά διακρίνονται σε εγχύματα, βάμματα, οίνους, αφεψήματα, έλαια ,επιθέματα, αλοιφές , καταπλάσματα, σιρόπια κ.ά. Η παρασκευή των συγκεκριμένων σκευασμάτων ακολουθεί συγκεκριμένη διαδικασία και με πολύ συγκεκριμένη δοσολογία.
Άλλο ένα ενδημικό φυτό της περιοχής μας έρχεται να προστεθεί σε έναν μακρύ κατάλογο ωφέλιμων ειδών που φύονται αποκλειστικά στη χερσόνησο του Άθω. Ένα είδος που θα έπρεπε να προστατεύεται. Ένα είδος που ίσως μπορεί να προσφέρει στους κατοίκους ακόμη μια οικονομική διέξοδο, αν καλλιεργηθεί και παραχθούν παράγωγά του που προορίζονται για την παγκόσμια αγορά. Ένας τόπος πλούσιος κι ευλογημένος μόνο οφέλη έχει να προσφέρει στον άνθρωπο. Αυτός είναι κι ο τόπος μας !
Μία από τις πιο σημαντικές θεραπευτικές του ιδιότητες είναι η αντικαταθλιπτική του δράση. Τα συστατικά της, στα οποία οφείλεται αυτή η ιδιότητα του φυτού, είναι η υπερικίνη και η υπερφορίνη. Επί αιώνες οι Ευρωπαίοι το χρησιμοποιούσαν κατά του άγχους και της κατάθλιψης. Η υπερικίνη έχει επίσης αντισηπτική δράση κατά των ιών και των μικροβίων, βοηθώντας μ΄αυτόν τον τρόπο στην επούλωση των πληγών και στην καταπολέμηση των μολύνσεων. Δρα κατά του κοινού κρυολογήματος και της γρίπης. Πειράματα έχουν δείξει ότι δρα κατά της λοιμώδους μονοπυρήνωσης. Αποτελεί ιδανικό εμμηνορροϊκό βοήθημα. Σε κλινικές μελέτες έχει αποδειχθεί ότι το βαλσαμόχορτο αυξάνει τον βαθύ ύπνο σε όσους πάσχουν από αϋπνία. Η αντιφλεγμονώδης δράση του έχει αποδειχτεί ότι βοηθάει και στο σύνδρομο του καρπιαίου σωλήνα. Οι Γερμανοί γιατροί συνήθως συνταγογραφούν για τοπική χρήση σκευάσματα βαλσαμόχορτου για να απαλύνουν τον πόνο και να θεραπεύσουν προβλήματα στη μέση που δεν είναι όμως σοβαρά. Στη Γερμανία επίσης το υπερικό χορηγείται κανονικά για διαστρέμματα αρθρώσεων καθώς τα φλαβονοειδή και οι φλαβονόλες που περιέχουν περιορίζουν την φλεγμονή, βοηθώντας στη καλυτέρευση της περιοχής. Παράλληλα η καταπραϋντική του επίδραση ελαττώνει την ανησυχία που συνοδεύει ένα διάστρεμμα. Σε εργαστηριακούς ελέγχους έχει αποδειχτεί ότι καταπολεμά και το βακτήριο του σταφυλόκοκκου (Staphylococcus aerus). Τα αντιβακτηριακά συστατικά του βοτάνου που το πετυχαίνουν αυτό είναι κυρίως οι ξανθόνες. Ακόμη και τις μελανιές, δηλαδή την επούλωση των σπασμένων αγγείων επιτυγχάνει χάρη στις ενδυναμωτικές του ιδιότητες. Θερμικά και ηλιακά εγκαύματα, κάθε είδους δερματίτιδες αντιμετωπίζονται με το υπερικό το οποίο χάρη στα καροτενοειδή του αποκαθιστά τους ιστούς που έχουν υποστεί το έγκαυμα, ενώ τα φλαβονοειδή του βοηθούν στη μείωση του ερεθισμού και της κοκκινίλας. Τσιμπήματα εντόμων και κεντρίσματα αντιμετωπίζονται το ίδιο αποτελεσματικά. Τέλος σύμφωνα με κάποιες ενδείξεις το υπερικό είναι χρήσιμο συνοδευτικό σε μια ισορροπημένη διατροφή μαζί με άσκηση. Συμβάλλει στη μείωση της όρεξης, ανεβάζοντας τη διάθεση, αποθαρρύνεται έτσι η προσφυγή στο φαγητό για συναισθηματικούς λόγους, μειώνοντας παράλληλα την κατακράτηση υγρών. Συνεπώς έχει ενεργοποιητική δράση σε άτομα με καθιστική ζωή, βοηθώντας τους να ενεργοποιηθούν κάνοντας κάποιες σωματικές ασκήσεις. Οι φυτοστερόλες του φυτού μπορούν να μειώσουν τα υψηλά επίπεδα χοληστερόλης που παρουσιάζεται συχνά στα παχύσαρκα άτομα.
Η χρήση του φυσικά πρέπει να γίνεται με προσοχή. Παρουσιάζει αρκετές αντενδείξεις και σε κάποιες περιπτώσεις, όπου λαμβάνονται κι άλλα φάρμακα έχουν παρουσιαστεί σοβαρές παρενέργειες. Έχει αρκετό επιστημονικό ενδιαφέρον και ιδιαίτερα για τον κλάδο της φαρμακευτικής, όπου υπάρχουν αμέτρητες μελέτες και έρευνες για το συγκεκριμένο φυτό. Πολλές από τις δράσεις του, που προαναφέρθηκαν, ερευνώνται και μελετώνται εργαστηριακά μέχρι και σήμερα, γι αυτό το λόγο θα πρέπει κανείς να συμβουλεύεται το γιατρό του όταν πρόκειται να το χρησιμοποιήσει και ειδικότερα όσον αφορά σοβαρά προβλήματα υγείας.
Τα σκευάσματα που προέρχονται από το φυτό είτε χρησιμοποιούνται από παλιά ως τις μέρες μας και προέρχονται από τη λαϊκή θεραπευτική, είτε έχουν ως βάση τους τις σημερινές γνώσεις των επιστημόνων. Τα σκευάσματα αυτά διακρίνονται σε εγχύματα, βάμματα, οίνους, αφεψήματα, έλαια ,επιθέματα, αλοιφές , καταπλάσματα, σιρόπια κ.ά. Η παρασκευή των συγκεκριμένων σκευασμάτων ακολουθεί συγκεκριμένη διαδικασία και με πολύ συγκεκριμένη δοσολογία.
Άλλο ένα ενδημικό φυτό της περιοχής μας έρχεται να προστεθεί σε έναν μακρύ κατάλογο ωφέλιμων ειδών που φύονται αποκλειστικά στη χερσόνησο του Άθω. Ένα είδος που θα έπρεπε να προστατεύεται. Ένα είδος που ίσως μπορεί να προσφέρει στους κατοίκους ακόμη μια οικονομική διέξοδο, αν καλλιεργηθεί και παραχθούν παράγωγά του που προορίζονται για την παγκόσμια αγορά. Ένας τόπος πλούσιος κι ευλογημένος μόνο οφέλη έχει να προσφέρει στον άνθρωπο. Αυτός είναι κι ο τόπος μας !
Δημοσιεύθηκε στο 17ο τεύχος του πολιτισμικού περιοδικού μας "Κύτταρο Ιερισσού"
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου